Bijzondere Achternamen
'Digitaal Erfgoed'

 


Het nageslacht wil duidelijkheid over de afstamming. Helaas… in de dagelijkse omgang zijn er weinig problemen met deze achternamen, maar het blijft raadselachtig en een beetje verdacht.  Iets met een onwettig (buiten huwelijk geboren) kind? Hoe zat het en waarom ging het zo? Wat bezielde die voorouder?

Soms heette een boer A maar pachtte hoeve B en kreeg zo die naam toe, zoals vaak in Twente, de Achterhoek en het aangrenzende Westfalen. Wat onhandig voor de stadse nazaten, maar onschuldig. De laatstgenoemde naam is voor de dagelijkse omgang, maar bij officiële handelingen wordt het volledige verhaal ingevuld.

Daarnaast zijn er naamcorrecties waarbij de oude naam vermeld blijft, met het vermoeden van oude familievetes en 'onechte' kinderen. En door verschillende ambtelijke notering - bijv. met hoofdletters of komma's - ontstonden aparte familietakken van mensen die zich opgaven met dezelfde naam.

Enkele soortgelijke Duitse en Franse boerderijnamen in ons land staan hier ook, maar het kan gaan om expats. De Engelstaligen deden nauwelijks aan zulke curieuze continentale naamverwarring. Zie verder typerend Twents en Achterhoeks naamgebruik met Lutje.., Oude.., Olde.., Kleine.., en Grote.. in /Agrarisch.

Bij de invoering van verplichte achternamen in 1811 kwam een jeugdige man met witte haardos zich tevergeefs melden onder zijn bijnaam Withaar. Ongeveer zo: 'Tja, moet je horen, dat kan echt niet, is toch geen achternaam!'. 'Maar bij ons heeft iedereen wit haar, zo heten we nou eenmaal'.  'Weet je wat, doen we toch Withaar bijgenaamd de Jong...' En de volgende in de wachtrij werd gewoon Withaar de Jong.

En er zijn toen meer willekeurige ambtelijke correcties gevallen, ook al door misverstanden door dialect.  Zoals wie weet bij Agnes of Jezus ('heiligschennis') * Agterberg of Achterberch * del Campo genaamd Camp * Cretz of Kretz * Dierickx of Diriks * Diedericks of Diriks * Dierics of Diriks * Elsjan of Wipper * Gerrits bijgenaamd Pik ('vies woord') * Hendriks of Hendriksen * Heuker of Hoek * Kuners of Koenders * Niemand genannt Brev ('niemand is geen naam') * Roe of Rohé ('roede is piemel, vies woord').

Zulke zeldzame uitzonderingen getuigen wel van onze algemene geletterdheid plus een overheid die de Napoleontische achternamendwang welwillend invoerde - misschien blij dat er eindelijk orde op zaken kwam.  Al kwamen er bureaucratische wangedrochten als 'ook genaamd', 'meergenaamd' en 'alias'. Maar wie weet vindt het nageslacht zo'n bijzondere naam stiekem wel leuk.

Nijen Twilhaar noemt 'ongelukkige en uitgestorven achternamen' : Bloempot * Goedendag * Kattestaart * Poffertje * Potbier * Schreeuwert * Trompetje * Vogelpoot * Zonderkop *

Onze lijst:

NB: alias = in plaats van * dit = (fr. gezegd) in de praktijk * lich = zie ook * og = afkorting van ook genaamd * recte = moet zijn * sive = ofwel * Bij genannt kunnen expats zitten. + = uitgestorven.



Altbanning ook genaamd Oude Hannink * Althanning ook genaamd Oude Hannink * auf der Heide sive Heijdarens Duhme *  Baron de Vos van Steenwijk genaamd van Essen * Beckmann sive Snebeck * Beneken genaamd Kolmer * Beneken, genaamd Kolmer * Beneken Genaamd Kolmer * Borghuis ook genaamd op de Borg * Brekelmans alias de Vries * Brekelmans Alias de Vries * Brookhuis geboren Scholten * Bougel zich noemende Boichel * Büchel genaamd van Steenbergen * Busemeijer genaamd Lagemann * Busger op Vollenbroek * Courier dit Dubekart * Crebolder Meergenaamd Krijbolder * Crebolder zich noemende en schrijvende Krijbolder *

* Derks meer gemaand Wilbers * Derks, meergenaamd Wilbers * Derks meergenaamd Wilbers * Dirkse ook genaamd van den Heuvel * Dirkse, ook genaamd van den Heuvel * Dirkse,ook genaamd van den Heuvel * Dreier genannt Woestenhemke * Dijkhuis vroeger Oude Breuijl * Drillenburg ook genaamd Lelijveld * Drillenburg ook genaamd Lelyveld * Drillenburg, ook genaamd Lelyveld * Drillenburg,ook genaamd Lelyveld *  Drijst zich noemende en schrijvende Driest * Dubois dit Bonclaude * Ducommun-dit-Verron * Dijkhuys vroeger Oude Bruijl * Dutilh dit de Maisonneuve * Ebbelinghaus ook wel genaamd Wirxel * Eggink ook genaamd Ikkink *


Ellen bijgenaamd Otten * Ellen, bijgenaamd Otten * Ensink of Reimer * Feikes zich noemende Feikes de Groot * Feldhaus sive Feldhuis * Feldwisch genaamd Drentrup * Frericks genannt Möllenbaer * Fulbaum genannt Breustedt * Funke genaamd Kaiser * Funke genannt Kaiser * Funke genannt Küpper * Geurts bijgenaamd van Kessel * Gmelich zich noemende en schrijvende Meijling * Gmelich, zich noemende en schrijvende Meyling * Gobius du Sart of Gobius * Hagmolen of ten Have * Hagmole of ten Have * Hagmoole of ten Have *

Hardeveld ook genaamd Kleuver  (een andere tak heet Hardeveld Kleuver) * Haring ook genaamd Brugger * Haselhoff Lich Kasteleijn * auf der Heide sive Heijdarens Duhme * Hekwolter of Hekhuis * Hendriks genaamd Modderklok * Hendriks ook genaamd Modderkolk * Hendriks Ook genaamd Modderkolk * Hendriks ook wel genaamd Modderkolk * Hendriks (ook wel) genaamd Modderkolk * de Heusden gezegd van der Sluijse * de Heusden gezegd van der Sluyse * de Heusden gezegd/meergenaamd van der Sluijse *

Heuvel tot Beichlingen gezegd Bartolotti Reinders * van den Heuvel tot Beichlingen, gezegd Bartolotti Reinders * Hoette zich noemende en schrijvende Hötte * van der Horst bijgenaamd Linders * Horstmann Genannt Wiesmann * Jacobus meergenaamd van der Zande * Jacobus (meergenaamd van der Zande ) * Jacobus,meergenaamd van der Zande * Jacobus, meergenaamd van der Zande * Jagers op Akkerhuis * Jansens of Lorkeers * Jansen ook genaamd Lorkeers * Jo Ho Hoa alias Christina Merdekawati *


Kaffka genaamd Deugler * Kaiser zich noemende Jacobsen * Kemering op Schiphorst * Kivik of Beernink * Kivik of Beemink * Kohlberg ook wel genaamd Meijer * Koper ook geschreven Jansen * Koper, ook geschreven Jansen * Koper,ook geschreven Jansen * Koper Ook Geschreven Jansen * Kortz genaamd Funneman * Koster zich schrijvende Coster * Kramer gezegd Freher * Kramer, gezegd Freher * Kuhlemann genannt Kuhlemeier *

Lambers bijgenaamd van der Heijden * Laurillard dit Fallot * Leferink op Reinink * Leinwand recte Rein * Leissing genannt Brüggemann * Lekanne dit Deprez * Lekanne gezegd Deprez * Lim, zich noemende en schrijvende Theuvenet * Lubash zich noemende en schrijvende Rosenthal * Lubbers zich noemende Mijssema * Luhn genannt Jacobi *

Marchée genaamd Bratengeyer * Minggoe alias Toeminah * Mistrate of Haarhuis * * Nieuwkerk genaamd Nijkerk * van Nispen tot Sevenaer genaamd Ruys de Beerenbrouck * von Noeman Muralt zich noemende en schrijvende de Muralt * Nijland genannt Wienkesmeijer *


van Oldenbarneveld genaamd Witte Tullingh * Olde Reuver of Briel * Oldereuver of Briel * Oosten zich noemende Heijko * van 't Oosten zich noemende Heijkoop * Oude Meijers op Wesselink * Patsch ook wel genaamd Patz * Petit dit de la Roche * Reget zich noemende Rigett * Reher genaamd Wiggermann * Reitz genannt Vinghaus * te Riet ook genaamd Scholten *

Roemnasih alias Roemnasiah * Rhörik genannt Räker * Rolfs of Roelofs * Roos zich noemende en schrijvende Lindgreen * Roos, zich noemende en schrijvende Lindgreen * Rutten meergenaamd Roethof * Rutten Bij- of Meergenaamd Verbeek * Schmitman genannt Pottmann * Scholte op Reimer * Schoof geboren Holtmann * Simons of Simonse * Snoek geb. Swade *

Soddeman genaamd Keute * Soddemann genaamd Keute * Soddemann, genaamd Keute * Stalmeier genaamd Schmidt * Stalmeier genannt Schmidt * Stalmeier,genannt Schmidt * Steinsapir dit Sasha Stone * Stemker genaamd Köster * Stengel genaamd Gerling * Sturm meergenaamd Stierum * Telgenhof Oude Koehorst (+) * Terhaar sive Droste * ten Thije ook genaamd Boonkkamp * ten Thije ook genoemd Boonkkamp * ten Thije, ook genoemd Boonkkamp * ten Thije,  Ook Genoemd ten Boonkkamp *

Tiggeler in het nieuwe Olde Dalhuis (+) * Twenhöven genannt Schulze Brüning * Vennegoor of Hesselink * Viehoff geboren Maag * Volle bijgenaamd Roman * Voort ook Minkmaat Adolfs * zum Vörde sive Vörding * Zum Vörde Sive Vörding * de Vos van Steenwijk genaamd van Essen tot Windesheim * Warning Beckmann sive Schebeck Ruhe * Wenke genannt Roling * van de Wetering bijgenaamd de Rooij * Willems of Brilman * Wissink ook Geerdink * von Wolffen genannt von Netzer * Wübbels genaamd Wenstink * Wübbels genannt Wenstink.

Vondelingen

Door wanhopige moeders te vondeling gelegde baby's zijn nu gelukkig zeldzaam, evenals onmiskenbare naamverwijzingen door de eeuwen heen.  De ambtenaar van de burgerlijke stand schrijft het kind in en stelt een voorlopige voor- en achternaam vast. De achternaam wordt dan vaak afgeleid van de vindplaats of de dag of de omstandigheden van de vondst. Het mocht geen bestaande achternaam zijn, want een vondeling was een blamage voor die familie.

De grootvader van de romanschrijver Vestdijk werd als zuigeling in Haarlem aangetroffen op de kruising van de Oostvest en de Dijkstraat. Ook de namen hieronder bestaan nog, mogelijk ook van families anders dan uit een vondeling.

Locatienamen: Amstel * Burgwal (Amsterdam ) * Bijdam (op de Dam, Amsterdam) * Drempel * Gracht * Kelder * Kerkstoel * Schinkel * Stadhuis * Verdoold * Verdwaald * Verschueren (in een schuur) * Zandbak *

Tijdstip: Bijnagt * Dinsdag * Drijkoningen * Herfst * Maandag * Middernacht * Overdag * Saterdag * Slagt (in slachtmaand oktober) * Sondag * Sondagh * Vrijdag * Vrijdaghs * Winter * Woensdag * Wintermaand * Zaturdag * Zomer * Zondag *

Omstandigheid: Benavente (welkom) * Brief * Eyskoot (arm kind!) * Fles * Naamloos * Onbekend * Onverwagt * Palm (gedicht over een palm bij de baby) * Potlood (briefje) * Satijn (dure kleding) * Sneeuwjagt * Snoep * Sondervan * Storm * Vaderloos * Vondeling * Weetniet * IJs * IJsregen * Zoetigheid * Zondervan *

Ook kwamen er bij gebrek aan een aanknopingspunt willekeurige achternamen die misschien al elders bestonden: Adelaar * Duijf * Haring * de Koe * Konijn * Kool * Kurk * Moederzoon * Radijs * Snap * Spek * Zwaardman *  

En er zijn in het archief van de gestichten in Veenhuizen zulke namen van naamloos aangebrachte vondelingen: Actuarius * Arrest * Beschuit * Dwarsboom * Flikker * Fruitstuk * Hap * Krentekoek * Misverstand * Notenkraker * Patrijs * Paaling * Poeijer *